Naša ziamla na parozie hlabalnaje ekalahičnaje katastrofy, ale ziamlanie jašče majuć čas mabilizavacca i ŭratavacca — spravazdača Mižuradavaj kamisii pa spravach źmieny klimatu.

Jana pobač. My ŭžo adčuvajem jaje — padčas studzieńskaj adlihi dy lipieńskich chaładoŭ, padčas niezrazumiełaha ŭrahanu dy raptoŭnaj zasuchi. Heta — źmiena klimatu.

Nikoli raniej tak šmat nie kazali pra achovu navakolla, jak sioleta. Usim zaŭvažna: temperaturnyja źmieny iduć chutčej, čym my dumali. U 1980-yja «zialonyja» idei byli modaj, u dzievianostyja jany zrabilisia banalščynaj, a ciapier — instrumentam vialikaj palityki. Bo prypiakło. Dokaz hetamu — spravazdača Mižuradavaj kamisii pa spravach źmieny klimatu (IPCC), jakaja abjadnoŭvaje bolš za sto dziaržavaŭ. Jaje hałoŭnaja vysnova: kali my i nadalej budziem siadzieć, skłaŭšy ruki, to nas čakaje pavolny Apakalipsis.

U najbližejšyja dziesiacihodździ, — śćviardžajuć navukoŭcy — najbolš pacierpiać najbiadniejšyja krainy, u asnoŭnym afrykanskija i azijackija. Da 2050 h. ad 1 młrd. da 3,2 młrd. ludziej buduć pakutvać ad niedachopu vady, a 200‑600 młn. — ad hoładu. Z‑za razburalnych nadvornych kataklizmaŭ štohod buduć hinuć niekalki miljonaŭ čałaviek. Źniknuć karałavyja ryfy i lasy Amazonki. Ledavyja šapki ŭ Arktycy dy Antarktydzie rastanuć, uzrovień akijanu padvysicca, ahromnistyja terytoryi buduć zatoplenyja. Źmieny buduć adbyvacca nastolki chutka, što ekasystemy nie paśpiejuć da ich adaptavacca, u vyniku čaho mohuć vymierci 30 adsotkaŭ hatunkaŭ raślinaŭ i žyviołaŭ. U Eŭropie z najbolšymi prablemami sutyknucca mižziemnamorskija krainy, jakija buduć pakutvać ad haračyni dy niastačy pitnoj vady. Heta pryviadzie, akramia ŭsiaho inšaha, da zaniapadu turyzmu dy paharšeńnia ŭzroŭniu žyćcia na kantynencie.

Kab spynić klimatyčnyja źmieny, industryjnyja krainy pavinny źmienšyć vykidy ŭ atmasferu na 80% da 2050 hodu. Ličba fantastyčnaja. Hetak, kab dasiahnuć takich pakazčykaŭ, Niamieččynie, adnoj z najbolš prasunutych u ekalahičnym planie krainaŭ, patrebna štohod investavać 4 miljardy eŭra ŭ dalejšaje raźvićcio alternatyŭnych krynicaŭ enerhii. Ale kali nie rabić ničoha, to klimatyčnaja katastrofa budzie kaštavać Niamieččynie ažno 100 miljardaŭ eŭra štohod.

Što kankretna treba rabić, kab spynić paciapleńnie? Vyratavalnaja formuła — decentralizavanaja, adnaŭlalnaja dy efektyŭnaja enerhietyka. Budavać sučasnyja zavody dy ciepłaelektrastancyi, aŭtamabili, jakija spažyvajuć mała paliva, dy dobra izalavanyja damy. A taksama, na ŭsiaki vypadak, vyvodzić charčovyja raśliny, jakija zdolejuć vytrymlivać padvyšanuju temperaturu. Japonija ŭžo pastanaviła stvaryć novy, ciepłaŭstojlivy hatunak rysu.

Azielanieńnie palityki

Spravazdača supravadžałasia cełym šeraham skandałaŭ, vyklikanych najpierš tym, što delehacyi z Saŭdaŭskaj Aravii, Rasiei dy Kitaju patrabavali ad navukoŭcaŭ vykinuć z tekstu peŭnyja punkty. ZŠA taksama ździajśniali niemały cisk. Z bujnych «psavalnikaŭ pavietra» tolki abjadnanaja Eŭropa maje palityčnuju volu pryznać prablemu. Bolš za toje — klimatyčnyja źmieny niepasredna ŭpłyvajuć na samu eŭrapiejskuju palityku.

Jaskravy prykład — Devid Kemeran, uzychodziačaja zorka brytanskaj palityčnaj sceny. Jon, badaj, pieršy palityk‑kanservatar u Eŭropie, jaki robić karjeru, hruntujučysia na «zialonych» idejach.

Kemeran — viadučy kandydat na pasadu premjera ad kanservatyŭnaj partyi. «Źmiena klimatu — heta naš ciažar doŭhu, jaki my źvinavacilisia nastupnym pakaleńniam», — kaža jon u svaich vystupach. Kemeran kaža nia tolki pra padatki, ale i pra nasarohaŭ dy biełych miadźviedziaŭ, jakija mohuć źniknuć pa vinie ludziej, jakija biazdumna karystajucca abmiežavanymi resursami «našaha ahulnaha domu». Heta — niečuvanyja słovy dla kanservataraŭ, jakija tradycyjna abapirajucca najpierš na asabisty intares čałavieka, a nie na hramadzkuju supolnaść. Raniej kanservatary abaraniali bujny biznes. Ciapier im davodzicca dumać pra zvyčajnych ludziej — bo kali ŭmovy ich isnavańnia zrobiacca nievynosnymi, pra jaki biznes možna budzie vieści havorku?

Kali ŭžo kanservatary ŭsurjoz uzialisia za klimat, dyk lejbarysty — tym bolej. Toni Błer, vidavočna, kančatkova vyrašyŭ syści z pasady premjera «zialonym» palitykam i ŭžo paśpieŭ paraŭnać baraćbu z nastupstvami hlabalnaha paciapleńnia z zmahańniem z fašyzmam i kamunizmam. Brytanija zrabiłasia pieršaj krainaj u śviecie, jakaja zakanadaŭča abaviazałasia źmienšyć svaje vykidy vuhlekisłaha hazu ŭ atmasferu na 60% da 2050 h. Kali budučyja ŭrady krainy nie daduć rady hetaj zadačy, ich buduć čakać štrafnyja sankcyi.

U inšych krainach Zachadu pravyja taksama biaruć na ŭzbrajeńnie tradycyjna «levuju» temu achovy navakolla. Kali Anhieła Merkiel u svajoj pieradvybarčaj kampanii 2005 h. abychodziła «zialonyja» prablemy, dyk ciapier jany zaniali stałaje miesca ŭ jaje pramovach. Toje samaje možna skazać i pra Nikala Sarkazi, kandydata ŭ prezydenty Francyi. Navat u ZŠA ŭ ekalahična pasyŭnym asiarodku Kanservatyŭnaj partyi pačała vymaloŭvacca płyń «zialonahałovych».

«Zielaniejučy», kanservatary pakrysie źmianiajuć svaju palityku i ŭ inšych sferach — hetak, jany ŭžo nia staviacca tak varoža da padvyšeńnia padatkaŭ. Bo treba ž adniekul, u rešcie rešt, brać hrošy na ekalohiju! Va ŭmovach, kali pravyja dy levyja na Zachadzie robiacca ŭsio bolš padobnymi adzin da adnoha, mienavita ich adnosiny da ekalahičnych prablemaŭ mohuć adyhrać važnuju rolu ŭ pieramohach na vybarach. Paradaksalna, ale ŭłasna «zialonyja» partyi ŭ takich umovach pačynajuć hublać charyzmu — ich idei, jakija raniej padavalisia aryhinalnymi, ciapier robiacca palityčnym «mejnstrymam». Nikoli raniej ekalohija nie była takoj važnaj, jak zaraz, kali jana zrabiłasia stryžniavoj prablemaj baraćby za ŭładu. Ekolahi z ekspertaŭ‑kansultantaŭ pieratvarajucca ŭ palityčnych lideraŭ.

Biełaruś i paciapleńnie

U ekalahičnych prablemach apošniaha času adčuvajecca vializnaja niespraviadlivaść. Voś užo kolki dziesiacihodździaŭ «załaty miljard» (nasielniki raźvitych industryjnych krainaŭ) žyvie ŭ kamforcie, pakul bolšaja častka planety žabruje dy niedajadaje. I kamfort hety dasiahnuty najpierš koštam ekspluatacyi ahulnych ziamnych resursaŭ, jakimi bahatyja krainy karystajucca nastolki nieefektyŭna, što zdoleli niezvarotna zabrudzić atmasferu. Ale pakutvać ad hetaha niadbajstva buduć znoŭ‑taki najpierš ludzi z «treciaha śvietu». Raduje tolki toje, što «załaty miljard» raźvivaŭsia nia tolki industryjna, ale i duchoŭna, i zaraz zdolny, choć i praz skryhat zuboŭ, pryznać svaju vinu dy sprabavać niejak vypravić situacyju.

A što my, eŭrapiejskaja nacyja, jakaja nazyvaje siabie biełarusami? Źbirajemsia ŭjechać u ekalahična čysty śviet zajcami? Ci budujucca enerhaaščadnyja damy ŭ našych ahraharadkach? Kolki vietrakoŭ‑elektrahienerataraŭ my pastavili na našych paletkach? Dzie naš byjadyzel z rapsavaha aleju? Kudy pajšli resursy ad spekulacyjaŭ na tannaj nafcie dy spažyvańnia tannaha hazu?

Nažal, my nie skarystalisia mahčymaściami dla stvareńnia ekalahična efektyŭnaj enerhietyki. Zamiest hetaha, kraina niedaravalna marnavała resursy na padtrymańnie nieefektyŭnaj vytvorčaści ŭ bolš‑mienš prytomnym stanie. My zabrudžvajem atmasferu mieniej za industryjnyja krainy nie tamu, što majem sučasnyja zavody, a z pryčyny našaj adstałaści. I navat kali Biełaruś, u adpaviednaści z Kijockim pratakołam, pačnie pradavać za miažu svaje kvoty na škodnyja emisii ŭ pavietra, hrošy tyja pojduć najpierš na toje, kab «zapuścić zavody», nieefektyŭnyja dy brudnyja. Siońniašnim dniom žyviem. U sučasnym śviecie heta — dzikunstva, a ŭ Eŭropie i pahatoŭ.

Ekalohija — prablema, jakaja datyčycca ŭsich krainaŭ. I zmahacca za vyžyvańnie daviadziecca razam. Užo prosta dumać pra heta — značycca rabicca hramadzianinam. Spačatku my zadajem sabie pytańnie: «ci vyklučaju ja śviatło, jakoje haryć biez patreby?», potym zaŭvažajem, što ŭ našym dvary tak i niama abiacanych uładami kantejneraŭ pa zboru plastykavaha śmiećcia, i narešcie zadumvajemsia: «što robić dziaržava z padatkami, jakija ja joj addaju? Ci iduć hetyja hrošy na toje, kab maje praŭnuki mahli žyć u čystym navakolli?» Razvažajučy takim čynam, my pierakročvajem miežy svajho ehaizmu, svajho domu, krainy, bolš jasna bačym svajo miesca ŭ śviecie. Vyrašyć hetyja prablemy možna tolki razam. Mahčyma, suśvietnaje paciapleńnie adbudziecca nia tolki ŭ atmasfery, ale i ŭ našych sercach.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?