Vajna na Karejskaj paŭvyśpie, jakaja pačałasia 60 hadoŭ tamu — 25 červienia 1950 h. — farmalna dahetul jašče nie skončyłasia. Piša Vital Taras.

Kula Dum‑dum i miač Jabulani

Raz na 110 hadoŭ zdarajucca jakija‑niebudź vydatnyja navukova‑techničnyja dasiahnieńni. U 1900 h. anhličanie ŭpieršyniu vykarystali ŭ vajnie z burami ŭ Paŭdniovaj Afrycy razryŭnyja kuli dum‑dum z nadrezam u vyhladzie kryža abo połyja ŭnutry. Hetyja kuli vyklikali ciažkija ranieńni. Praŭda, niamieckija vintoŭki sistemy «Maŭzier», jakimi karystalisia bury, byli bolš daskanałymi…

Praz sto hadoŭ niepryjemnyja siurpryzy ŭ Afrycy — nie na poli bitvy, ale na futbolnych palach — prynosić miač marki Jabulani (pa‑zułusku heta značyć «śviatkavać»). Japonski inžynier Takiešy Asai zrabiŭ ź jaho idealna roŭnuju śfieru, a heta nadaje miaču, jak ni paradaksalna, niestabilnaść u palocie. (Možna ŭspomnić hoł, prapuščany anhlijskim varatarom Hrynam ad amierykancaŭ; i ŭ hetym taksama jość niejkaja tajemnaja histaryčnaja spraviadlivaść). Raduje adno: pieravaha futboła pa‑raniejšamu zaklučajecca ŭ tym, što vynik matča moža sprahnazavać mienšaść. Na hetym trymajecca bukmiekierski biźnies.

Praŭda, jość varyjanty z razradu nievierahodnych. Naprykład: dźvie karejskija kamandy naŭrad ci pierasiakucca ŭ ramkach ciapierašniaha čempijanatu ŭ PAR — chiba što ŭ finale pieršynstva.

Ale tolki adzin varyjant zdolny nanieści maksimalnuju škodu i futbalistam, i mieniedžeram, i hledačam va ŭsim śviecie.

Heta kali pamiž dźviuma Karejami pačniecca sapraŭdnaja vajna.

Z druhoha boku, varta pamiatać, što vajna na Karejskaj paŭvyśpie, jakaja pačałasia 60 hadoŭ tamu — 25 červienia 1950 h. — farmalna dahetul jašče nie skončyłasia. A da temy suśvietnaha čempijanatu pa futbole my jašče vierniemsia.

Stalinu było niajomka

U 1945 h. paŭvyspa Kareja, anieksavanaja padčas Druhoj suśvietnaj vajny Japonijaj, była padzielena na dźvie častki ŭzdoŭž 38‑j paraleli — pamiž SSSR i ZŠA. Darečy, jak byłyja ŭdzielniki antyhitleraŭskaj kaalicyi, za vyniatkam SSSR, hetak i krainy byłoj «vosi» udzielničajuć u hetym čempijanacie śvietu.

SSSR akupavaŭ paŭnočnuju terytoryju Karei, ZŠA — paŭdniovuju. U 1948 h. ułada ŭ Paŭnočnaj Karei pierajšła ŭ ruki Pracoŭnaj partyi na čale z tavaryšam Kim Ir Sienam. Tavaryš Kim paprasiŭ tavaryša Stalina dapamahčy jamu avałodać paŭdniovaj častkaj rodnaj krainy. Ale Stalin adkazaŭ «nie», bo nie chacieŭ adkrytaj kanfrantacyi z ZŠA. Adnak, u Mao Czeduna byli svaje płany na budučyniu: jon vyrašyŭ, što z dapamohaj vajny vybje dla Kitaja nieabchodnuju jamu savieckuju vajennuju techniku.

U studzieni 1950 h. Stalin telehrafavaŭ praz svajho pasła Štychava ŭ Piekinie, što jon (Stalin) «hatovy dapamahčy ŭ hetaj spravie». Kali Kim pryjechaŭ u Maskvu ź vizitam, Stalin daŭ jamu jasna zrazumieć — treba «prymać bolš aktyŭnyja zachady dla abjadnańnia Karei». Jość tolki adna ŭmova:

Kim pavinien całkam pakłaścisia na Mao, «jaki cudoŭna raźbirajecca ŭ azijackich spravach».

Stalin patłumačyŭ, što pakolki SSSR i ZŠA źviazanyja demarkacyjnym pahadnieńniem u Karei, jamu «było b niajomka brać udzieł u bajavych dziejańniach», a voś Kitaj takimi zabaviazańniami nie źviazany.

Zrazumieła, Mao i Kim pahadzilisia dziejničać supolna ŭ imia suśvietnaha kamunizmu.

Za uźjadnańnie karejskaha naroda!

25 červienia 1950 h. paŭnočnakarejskija vojski pierajšli 38‑iu paralel. Rada biaśpieki AAN pryniała rezalucyju ŭ abaronu Paŭdniovaj Karei. Ale pradstaŭnik SSSR u AAN Malik u toj čas bajkatavaŭ pasiadžeńni — nibyta tamu, što miesca Kitaja ŭ AAN zajmaŭ Tajvań. Usie čakali, što Malik vierniecca i nakładzie vieta na rezalucyju. Ale hetaha nie adbyłosia. Stalin chacieŭ, kab Zachad uciahnuŭsia ŭ vajnu, a Saviecki Sajuz zastavaŭsia, nibyta, u baku.

Praz dva dni prezident ZŠA Trumen zajaviŭ, što pasyłaje vojski ŭ Kareju i admaŭlajecca ad palityki nieŭmiašańnia adnosna Tajvania. U siaredzinie žniŭnia 1950 h. karejskija kamunisty zachapili 90% Paŭdniovaj Karei. Ale ŭžo ŭ vieraśni amierykanskija vojski pad kamandavańniem hienierała Makartura vysadzilisia ŭ Inčchonie ŭ rajonie 38‑j paraleli i faktyčna adrezali kimirsenaŭcaŭ ad poŭnačy. U adkaz na adčajny zaklik Kima prysłać dapamohu, Stalin napisaŭ Mao, što jon u adpačynku (choć zastavaŭsia ŭ Maskvie) i prapanavaŭ svajmu partnioru samastojna atakavać amierykancaŭ.

8 kastryčnika Mao pieranazvaŭ svaje vojski ŭ «kitajskich narodnych dobraachvotnikaŭ», a svaich bližejšych paplečnikaŭ Liń Biao i Čžou Eńłaja nakiravaŭ da Stalina damaŭlacca pra pastaŭki zbroi. Stalin abiacaŭ samaloty. Mao vyrašyŭ bolš nie čakać i ŭstupić u vajnu — biez Savieckaha Sajuza albo ź im.

«Dobraachvotniki» Mao ŭ Karei naličvali 450 tysiač čałaviek (u Kima było ŭsiaho 75 tysiač), i ŭ śniežni 1950 h. im udałosia adbić u amierykancaŭ Pchieńjan. A ŭ studzieni 1951 h. kitajcy zaniali Sieuł. Pierad hetym prezident Trumen abviaściŭ pa radyjo nadzvyčajnaje stanovišča ŭ ZŠA (čaho nie było z Druhoj suśvietnaj vajny).

Ale kitajski nastup chutka zachłynuŭsia — straty byli prosta niečuvanyja.

Za ŭsiu karejskuju vajnu Kitaj straciŭ kala 400 tysiač čałaviek. Mnohija ź ich prosta źmierźli albo pamierli z hoładu. Akramia taho, Mao i Kim damahalisia ŭsieahulnaj prymusovaj repatryjacyi pałonnych. (Dźvie traciny z amal 22 tysiač kitajskich pałonnych nie chacieli viartacca ŭ Kitaj i vyjechali na Tajvań).

U toj samy čas niekalki amierykanskich aficeraŭ «dobraachvotna» pierajšli na bok «čyrvonych», a potym doŭha nie mahli viarnucca damoŭ, dzie ich abvinavačvali ŭ zdradzie. Dahetul nieviadomy los 60 tysiač pałonnych z Paŭdniovaj Karei. Mahčyma, niekatorych ź ich (kali niechta jašče žyvy) dahetul trymajuć u sakretnych łahierach u KNDR.

Paralelnym kursam

Uletku 1952 h. Kim Ir Sien užo byŭ hatovy zdacca

— usie čyhunki i składy Paŭnočnaj Karei byli całkam razburanyja amierykanskaj avijacyjaj (Apieracyja mieła kodavuju nazvu «Miortvaja chvatka»). Ale Mao zabaraniŭ svajmu siabru navat dumać pra heta i paskardziŭsia Stalinu.

Voś frahmient pratakoła aficyjnaj sustrečy: (cyt. pavodle knihi Jun Čžana i Džona Chalideja «Nieviadomy Mao») «Stalin kaža pra amierykanskuju taktyku — napałochać. Ale jany kitajcaŭ nie zapałochali. Ci možna skazać, što jany nie zapałochali taksama i karejcaŭ?

Čžou Eńłaj paćviardžaje, što heta ŭ asnoŭnym vyhladaje tak.

Stalin (ź jaŭnym skiepsisam): «Kali heta praŭda, jano niabłaha».

Čžou Eńłaj dadaje, što karejcy kryšku vahajucca…U niekatoraj častki karejskich kiraŭnikoŭ nazirajucca navat paničnyja nastroi.

Stalin uzhadvaje, što jamu ab hetych nastrojach viadoma i z telehramy, jakuju pasłaŭ Kim Ir Sien Mao Czedunu».

Tut cikava navat nie stolki toje, što Kim panična bajaŭsia «starejšych bratoŭ» Mao i Stalina, ale toje, što mnohija karejskija kiraŭniki ŭ samy hieraičny, pavodle aficyjnaj historyi KNDR, pieryjad «vahalisia». Navat pad kiraŭnictvam lubimaha pravadyra Kima.

2 lutaha 1953 hoda novaabrany prezident ZŠA Ejzienchaŭer ŭpieršyniu zahavaryŭ pra mahčymaść vykarystańnia jadziernaj zbroi suprać Kitaja. Mao hetaha tolki i čakaŭ, bo jon maryŭ zavałodać atamnaj bombaj (z dapamohaj Maskvy, zrazumieła). Ale Stalina, jaki nie chacieŭ dzialicca ź niebiaśpiečnym spabornikam jadziernaj bombaj, taki varyjant nie zadavalniaŭ.

28 lutaha jon zajaviŭ svaim pamočnikam, što maje namier skončyć vajnu ŭ Karei. U tuju ž noč u jaho zdaryŭsia insult, i 5 sakavika jon pamior. Cikava, što apošni dakumient, jaki jon čytaŭ — paviedamleńnie pra niaŭdały zamach na juhasłaŭskaha lidera Cita. (Mahčyma, heta mahło navieści Stalina i na peŭnyja niecharošyja dumki pra Mao).

Ni miru, ni vajny albo ŭsieahulny epiłoh

Cikava i toje, što 8 lipienia 1994 h. Kim Ir Sien byŭ znojdzieny ŭ siabie ŭ kabiniecie miortvym — z kampramietujučymi dakumientami, datyčnymi jahonaj roli ŭ karejskaj vajnie, jakija tahačasny rasijski ŭrad namiervaŭsia apublikavać.

Pieramirje na Karejskaj paŭvyśpie było padpisana 27 lipienia 1953 hoda. Ale nie mir! Pavodle niadaŭnich padziej na Karejskaj paŭvyśpie — patapleńni vajennaha paŭdniova‑karejskaha karabla «Čchanan», isterycy aficyjnaha Pchieńjana i jaho abiacańniach u luby momant usčać jadziernuju vajnu, a taksama zvyšaściarožnych pavodzinach Maskvy i Piekina, za minułyja 60 hadoŭ u śviecie nie tak šmat i źmianiłasia.

Niama Stalina, Mao, Kim Ir Siena. Ale ich naščadki — nie fizičnyja, dyk idejna‑palityčnyja, žyvuć i praćvitajuć.

Na pačatku 2010 hoda suadnosiny sił u Kareje pavodle firepower.com vyhladali tak:

Paŭd.Kareja (kala 100 000 km2) Paŭn. Kareja (kala 121 000 km2)

687 tys. žaŭnieraŭ / 1170 tys. žaŭnieraŭ

1060 tankaŭ / 3500 tankaŭ

1040 samalotaŭ / 2390 samalotaŭ

jadziernyja bajehałoŭki 0 / jadziernyja bajehałoŭki 10

Ahulnyja vydatki na ŭzbrojenyja siły: Paŭd. Kareja — $25,5 młrd; KNDR — $5,5 młrd;

I jašče niekalki ličbaŭ. Hulcy zbornaj KNDR, pavodle Newsweek, kaštujuć 67,3 miljona dalaraŭ. Samy darahi hulec Čien Tche So ź japonskaha kłuba «Kavasaki» — 62,5 młn., astatnija — z kłubaŭ «25 krasavika», «Rastoŭ» (Rasija) prykładna adnolkava — pa 60 —60,5 młn. (Varta ŭličyć, što siaredniaja zarpłata rabočaha ŭ KNDR — 3‑4 tysiačy von, heta krychu bolš za 1,5 jeŭra; kiłahram rysa tam kaštuje 200 von, śvininy — 2000;)

Dla paraŭnańnia: zbornaja Ispanii (startavy skład) kaštuje 405 miljonaŭ dalaraŭ. Newsweek nie pryvodzić ličby, kolki kaštujuć hulcy zbornaj Paŭdniovaj Karei. Treba dumać, što jany atrymlivajuć bolš za svaich paŭnočnakarejskich bratoŭ. Ale my viedajem, što heta ničoha možna nie značyć. Zdoleła ž zbornaja Ispanii prajhrać zbornaj Šviejcaryi.

My viedajem, miač marki Jabulani moža vyrvacca z ruk.

A kula z narezkaj ci pustaja ŭnutry, patrapiŭšy ŭ cieła, pačynaje ŭ im kulacca…

* * *

Kim Jon Nam - staršynia prezidyjuma Viarchoŭnaj narodnaj rady KNDR, naminalny kiraŭnik dziaržavy, 1928 h. nar.; Supadzieńnie imia i vyrazu vypadkovaje.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?