Fota Nasty Chrałovič

Fota Nasty Chrałovič

Viktar Marcinovič piša na budzma.by pra vybitnaha ispanskaha myślara Chase Artehu-i-Haseta i jaho znakamity tvor «Paŭstańnie mas» u kantekście sioletniaj vybarčaj kampanii ŭ Biełarusi.

Ja — čałaviek knižny.

Dla mianie važna navat nie što kaža patencyjny lidar, a jak jon heta kaža. I što pry hetym čytaje. Vielmi cikava, što «chendbukam» biełaruskaha supracivu ŭ 2020 hodzie z padačy Viktara Babaryki zrabiłasia «Paŭstańnie mas». Hetuju knihu spadar Babaryka zhadvaje ŭ kožnym svaim prahramnym intervju.

Mnie vielmi pryjemna, što ŭ Biełarusi źjavilisia palityki, ź jakimi možna razmaŭlać pra knihi. Nie ŭpeŭnieny, što ŭ pana Viktara ciapier jość čas dumać pra fiłasofiju, ale chacieŭ by — jak čałaviek knižny — papiaredzić jaho pra toje, što jon kryšačku spraščaje Artehu-i-Haseta i — što da pavodzinaŭ masy — prosta pamylajecca. I hetaje nieparazumieńnie ŭ fiłasofii moža pryvieści da pamyłkovych krokaŭ i pralikaŭ u realnym žyćci.

Z taho, što kaža Viktar Babaryka pra «Paŭstańnie mas», vynikaje, što Haset vykazaŭsia pra baraćbu za bolšaść jak harantyju palityčnaj pieramohi. Chacia kniha «Paŭstańnie mas» — nie pra «paŭstańnie», a pra «masy», pra ich sutnaść.

Pra tuju źjavu, jakaja była pradkazanaja za sto hadoŭ da taho Kjerkiehoram u ese «Present Age» i zrabiłasia hałoŭnaj temaj sacyjalnaj fiłasofii da Druhoj suśvietnaj vajny.

Vajna i nacyzm — važnaja akaličnaść, bo, nahadaju, «Paŭstańnie mas» było napisanaje ŭ 1930 hodzie, napiaredadni značnych i trahičnych padziej, jakija asnoŭnyja tezy Haseta admianili. Praz try hady paśla vychadu hasetaŭskaha «Manifiesta raźniavolenych mas» Jozef Hiebiels uznačaliŭ rejchskancylaryju prapahandy, a radyjopieradačy (a paśla televizar, a ciapier internet) zrabilisia mocnymi instrumientami zapryhońvańnia toj samaj «svavolnaj razbeščanaj masy», paŭstańnie jakoj manifiestavaŭ Haset. Takim čynam, varta być vielmi pilnymi, bieručy da viery luboje vykazvańnie pra masy, jakoje isnavała da časoŭ masavaj kultury, masavaha hledača, «Viečarovaha Urhanta» i telepieradačy «Dvoje iz dvorca».

Artehaŭskuju masu niemahčyma było padmanuć, bo padčas stvareńnia tekstu jašče nie było «ministerstvaŭ prapahandy». Hasetaŭskuju masu niemahčyma było zapužać, bo śviet jašče nie viedaŭ «masavych represij», navat 1937 hod byŭ jašče napieradzie.

Abirajučy vade mecum biełaruskaj «revalucyi nadziei», jak jaje ŭžo sioj-toj nazvaŭ, ja b schilaŭsia ŭ bok mastackaj litaratury: na maju dumku, paety pradbačać budučyniu lepiej za sacyjalnych navukoŭcaŭ. Ale viedajučy, što bankiry i ajcišniki addajuć pieravahu non-fiction i nie majuć času na čytańnie Zamiacina ci Orueła, ja b paraiŭ inšuju karysnuju knihu, jakaja vytłumačyć cikaŭnamu, čamu ludzi sistemy pavodziać siabie tak, jak pavodziać, i čamu (hałoŭnaje!) jany buduć pavodzić siabie mienavita tak i ŭ dalejšym.

Čamu naiŭna raźličvać na zvaroty da «achviceraŭ» i inšych słužboŭcaŭ u pahonach, čamu da hetych ludziej naohuł soram prychodzić tolki pastfaktum, tolki paśla zvalnieńnia z tych pasadaŭ, jakija jany zajmajuć?

Čamu nijakaja «masa», nijakaje adčuvańnie, što za sistemaj — mienšaść, nie praduchilić aryštaŭ, kryminalnych spravaŭ, źmiaščeńnia ŭ karcar ci brutalnaha razhonu?

Kniha maje nazvu «Banalnaść zła», i napisała jaje Channa Arent. Z hetaha tekstu jaskrava vynikaje, što čałaviek, jaki znachodzicca ŭ kamfortnych umovach «zakonnaści» (a ŭsio zroblenaje Adolfam Ejchmanam u 1942-1944 hh. było absalutna zakonnym u toj sistemie, jakoj jon słužyŭ), budzie «prosta vykonvać zahady», budavać karjeru, a na vychodnych korpacca na aharodzie. U jahonym sercy budzie mir i spakoj. Ažno pakul niechta zvonku nie zamienić u im zakon.

To kali łaska, nie padmanvajciesia.

Narod možna «trymać u padparadkavańni doŭhi čas».

Bolšaści navat možna zabaranić viedać, što jana bolšaść. Nu a z aktyŭnymi niazhodnymi dobry vynik dajuć mietady, aprabavanyja ŭ SSSR praz 7 hadoŭ paśla źjaŭleńnia «Paŭstańnia mas» (vy ŭžo heta adčuli). Apisanaje Arteham «paŭstańnie» na hety momant možna ličyć raścisnutym.

Masy siadziać u «Kantakciku» i pościać katoŭ, vybirajuć mora dla adpačynku i dumajuć, čym zamianić pabituju ŭrahanam dachoŭku.

Vašamu štabu varta pradumać płan, zasnavany na Arent.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0