Kamiani ŭ vioscy Patapavičy na histaryčnaj Navahradčynie (ciapier Lachavicki rajon).

Kamiani ŭ vioscy Patapavičy na histaryčnaj Navahradčynie (ciapier Lachavicki rajon).

Kali raspytać miascovych pra hetyja kamiani, topavaj budzie lehienda, što kaliści tam ros vialiki les i adnoj ciomnaj zimovaj nočču, pry mocnaj zaviei, praź jaho išli manachini. Na ich napali vaŭki i źjeli, a kamiani — pamiać pra ich.

Jašče možna pačuć apovied, što kamiani pastavili ŭdovy pa svaich mužach, jakija pajšli na vajnu i nie viarnulisia. Taksama kažuć, što heta «šviedskaja mahiła». Cikavaja prajava narodnaj pamiaci! Šviedskija vojski sapraŭdy stajali tut u 1706 hodzie padčas Vialikaj Paŭnočnaj vajny i adznačylisia žorstkim rabaŭnictvam. Ale ŭsio ž heta falkłor.

Choć u histaryčnych dakumientach pakul nie vyjaŭlena źviestak pra pachodžańnie pomnikaŭ, jość adna nitačka. Heta data, vybitaja na troch kamianiach: 1683.

U toj hod u Navahradskim paviecie i Vialikim Kniastvie Litoŭskim ničoha viekapomnaha nie adbyvałasia: pracavaŭ sojm, sudy vynosili rašeńni, kraina krok za krokam adnaŭlałasia ad ciažkaj vajny z Rasijaj… A voś u historyi Jeŭropy hod 1683-i adznačany epachalnaj padziejaj. 12 vieraśnia 1683 hoda pad Vienaj adbyłasia vyrašalnaja bitva pamiž abjadnanymi vojskami Śviatoj Rymskaj impieryi i Rečy Paspalitaj na čale z karalom polskim i vialikim kniaziem litoŭskim Janam III Sabieskim i vojskam Asmanskaj impieryi pad kamandavańniem vizira Kara Mustafy.

Asmanskaja impieryja na praciahu stahodździaŭ zavajoŭvała i padparadkoŭvała ŭsio novyja i novyja ziemli. Turki ŭžo zavajavali paŭdniova-ŭschodniuju Jeŭropu, bałkanskija i rumynskija kniastvy, złamali supraciŭleńnie Vieniecyi i zachapili Kryt, zavajavali častku Vienhryi, zachapili ŭ Rečy Paspalitaj Padolle (paŭdniovy zachad Ukrainy) z horadam Kamianiec-Padolski.

U 1682 hodzie na ziemlach sučasnaj Słavakii vybuchnuła paŭstańnie suprać impierataraŭ Habsburhaŭ. Turki skarystali momant i rušyli na Vienu. Jan Sabieski rušyŭ na dapamohu sajuźnikam.

Vyrašalnaja bitva pačałasia 12 vieraśnia 1683 hoda. A 4-j hadzinie ranicy turki pajšli ŭ nastup, ale sustreli mocny supraciŭ aŭstryjcaŭ i niemcaŭ. 12 hadzin šali pieramohi schilalisia to na adzin, to na druhi bok… Usio vyrašyłasia a 17-j, kali padzielenaja na čatyry častki kavaleryja ŭ 20 tysiač šablaŭ pad asabistym kamandavańniem Jana Sabieskaha spuściłasia z pahorkaŭ i raźbiła šerahi turkaŭ. U toj ža momant harnizon Vieny rynuŭsia ŭ ataku. Jeŭrapiejskija vojski pačali ruch na ŭschod. Ź Vienskaj bitvy raspačaŭsia zaniapad tureckaj mahutnaści.

Charuhvy z pavietaŭ Vialikaha Kniastva Litoŭskaha ŭ samoj Vienskaj bitvie ŭdziełu nie brali: jany achoŭvali podstupy da horada. Ale ŭ Dunajskaj kampanii vojski z kniastva ŭdzielničali i stracili ŭ pachodzie pa harach Vienhryi blizu 1 000 vajaroŭ… Tolki što źviazvaje padziei hieraičnaj Vienskaj bitvy i kamiani ŭ vioscy Patapavičy?

Za adkazam vypraŭlajemsia ŭ 1783 hod. Adbyŭsia pieršy padzieł Rečy Paspalitaj… U dziaržavie pravodzilisia reformy… Patrebna było vialikaje śviata, jakoje b umacavała patryjatyčny duch naroda. I tut padaśpieła data — 100-hodździe pieramohi pad Vienaj, słaŭnaj pieramohi sarmackaj zbroi, vialikaj dziaržavy na čale sa słaŭnym karalom-vajarom.

Takoj nahodaj hrech było nie skarystacca. I voś pa zahadzie karala Stanisłava Aŭhusta Paniatoŭskaha adbyvajucca śviatkavańni, na jakija było vydatkavana bolš jak 100 tysiač złotych.

Kamiani ŭ Patapavičach ź vialikaj vierahodnaściu źjavilisia jakraz u toj samy čas. Vilenski katalicki biskup Ihnacy Jakub Masalski vałodaŭ Lachavickim hrafstvam, na ziemlach jakoha znachodziłasia vioska. Ci moh biskup zładzić miemaryjał u svaim majontku? Lohka! Treba mierkavać, što i ŭračystaści ŭ vieraśni 1783 hoda ŭ majontku taksama adbyvalisia. I miesca ŭstanoŭki kamianioŭ nie vypadkovaje: jakraz pry darozie, jakaja viadzie ź Lachavičaŭ u zaharadnuju rezidencyju katalickich sanoŭnikaŭ.

Ihnacy Jakub Masalski — asoba dosyć niezvyčajnaja. Jon pravodziŭ reformy, vystupaŭ za vyzvaleńnie sialan ad pryhonu i padtrymlivaŭ ideju ŭsieahulnaj adukacyi. Zaklikaŭ śviataroŭ słužyć na rodnaj movie parafijan. U 1790-ja byŭ prychilnikam Rasii, nie padtrymaŭ Kanstytucyju 3 maja i paŭstańnie 1794 hoda i pa asabistym zahadzie Kaściuški byŭ paviešany ŭ Varšavie. Praz hod jaho prach byŭ pieraviezieny ŭ vilenski Kafiedralny sabor. Karcina Franciška Smuhleviča.

Ihnacy Jakub Masalski — asoba dosyć niezvyčajnaja. Jon pravodziŭ reformy, vystupaŭ za vyzvaleńnie sialan ad pryhonu i padtrymlivaŭ ideju ŭsieahulnaj adukacyi. Zaklikaŭ śviataroŭ słužyć na rodnaj movie parafijan. U 1790-ja byŭ prychilnikam Rasii, nie padtrymaŭ Kanstytucyju 3 maja i paŭstańnie 1794 hoda i pa asabistym zahadzie Kaściuški byŭ paviešany ŭ Varšavie. Praz hod jaho prach byŭ pieraviezieny ŭ vilenski Kafiedralny sabor. Karcina Franciška Smuhleviča.

Z tych časoŭ minuli stahodździ. Narodu pra Vienskuju pieramohu pierastali nahadvać, voś ludzi jaje i zabyli… Tolki Patapavickija kamiani pad zamšełym kryžam stajać pry darozie maŭklivymi śviedkami minułaha.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?