Fota: Alaksandr Vasiukovič, Imenamag.by.

Fota: Alaksandr Vasiukovič, Imenamag.by.

Kniha, jakuju my tak chočam vydać — heta Novy zapaviet na dyjalekcie vioski Symanavičy Drahičynskaha rajona. Na hety momant sabrana 36% ad sumy, piša stvaralnik Śpieŭnaha schodu Siarhiej Doŭhušaŭ.

Chviedar Daniłavič Klimčuk rabiŭ hety pierakład 15 hadoŭ, jamu dapamahała jahonaja mama. Pa kavałačku z 1980 pa 1995 hod. «Pierakłaŭ kavałačak — i mamie začytvaju. Kali jana kaža: «Nie, my tak nie havorym,» — pierarablaju», — raskazvaŭ Klimčuk dla «Imion».

Udakładniaŭ u aŭtachtonaŭ roznyja słovy. «Sutky», «sutočky» — ciesny prachod, vielmi vuzkaja vulica (dzie amal sutykajucca pabudovy). «Okyd́» — śnieh, što vypadaje rańniaj-rańniaj viasnoj (niby akidvaje ziamlu). «Kysnuty» — moknuć, «čołovičok» — zrenka, «anyvžen» — kaniečnie (jak aniahož).

Słuchajcie taksama: Chviedar Klimčuk čytaje Novy zapaviet

Chviedar Daniłavič ličyŭ, što, kali na niejkuju movu pierakładzienaja Biblija, značyć, hetaja mova nikoli nie źniknie, nie zabudziecca. Jaho praca — sproba zachavać movu rodnaj paleskaj vioski na stahodździ.

Chviedar Daniłavič pačaŭ cikavicca dyjalektami ŭ 19 hadoŭ. Skončyŭ Pinski piedinstytut, pracavaŭ u vioskach Stolinskaha i Drahičynskaha rajonaŭ nastaŭnikam historyi. Słuchaŭ, jak vakoł razmaŭlajuć ludzi. I tak jaho heta začapiła, što jon i vučniaŭ zaraziŭ. Dzieci słuchali, jak havorać ich baćki, babuli, prababuli, zanatoŭvali, a paśla prychodzili da nastaŭnika i abmiarkoŭvali samyja cikavyja zvaroty.

‒ Paleśsie — heta mif, fantazija, — kaža navukoviec. — Toje, što nazyvajecca Paleśsiem — terytoryja ad Bresta da Kałuhi. Pa-biełarusku my «palešuki». Pa-ŭkrainsku «poliščuki», a ŭ Rasii — «polichi». Pra palichoŭ, darečy, šmat Turhienieŭ pisaŭ, što heta takija šykoŭna pryhožyja ludzi. Paleśsie roznaje.

Supolnaje, kaža Chviedar Daniłavič, u tym, što na Paleśsi zachavałasia šmat starych rys. Moŭnych i kulturnych. Vyvučajučy paleskuju movu, možna zrazumieć staražytnaść. Pačuć słovy, jakija ŭžyvali našy prodki šmat stahodździaŭ tamu.

‒ Va ŭsim śviecie na dyjalektach nie tolki razmaŭlajuć, ale i pišuć, vydajuć haziety, časopisy i knihi, — kaža Chviedar Daniłavič. Siońnia za jaho plačyma bolš za 200 navukovych prac i bieźlič ekśpiedycyj. — Kali na dyjalekcie isnuje litaratura, to heta ŭžo — mikramova. A jak ža zachodniepaleski dyjalekt? Čym jon horšy?

Chviedar Daniłavič pierakłaŭ na havorku Symanavič «Kazakoŭ» Lva Tałstoha, «Słova ab pałku Iharavym», adnu pieśniu «Ilijady» Hamera, «Strašnuju pomstu» Hohala.

Z Paleściny pačatku ery ŭ dziedavu chatu

Za pierakład Novaha zakona Chviedar Daniłavič braŭsia nie raz. U pačatku 1980-ch pierakładaŭ, ale zastaŭsia niezadavoleny. Adkładaŭ. Braŭsia zanava. Zajmaŭsia pierakładam patajemna. Raskazaŭ tolki maci Nastaśsi i baćku Daniłu. Kožny pierakładzieny kavałačak začytvaŭ im viečaram, praviaraŭ. Kali skažuć: «Nie, my tak nie kažam», — pierarablaŭ. Skažuć: «Tak, my b tak i skazali», — pakidaŭ.

Za asnovu braŭ ruski i biełaruski pierakłady. Dadaŭ polski, ukrainski, starasłavianski. Praca pajšła.

‒ Pierakład byŭ majoj addušynaj, — kaža Chviedar Daniłavič. — Kab razumieć tekst, ja ŭ dumkach pieranosiŭsia ŭ Paleścinu pačatku našaj ery. A paśla — u pačatak XX stahodździa, u chatu majho dziaduli. I ŭkładaŭ tekst u jahonyja vusny. Dumaŭ, jak by jon skazaŭ. Za dobruju pracu pieściŭ siabie pierad snom cukierkaj ci miodam, — raskazvaŭ jon u intervju Ninie Šulakovaj z sajta «Imiony».

Całkam pierakład Novaha zapavieta Chviedar Daniłavič zakončyŭ u 1995 hodzie. Vydać knihaj častku jaho zdoleŭ tolki ŭ 2010 — znajšoŭsia, narešcie, sponsar. Vodhuki, kaža, byli roznymi. Niekatoryja vykazvalisia varoža, tamu što pierakład Novaha zapavieta nie byŭ dabrasłaviony. A voś śviatar z Drahičyna śpiecyjalna zamoviŭ u Chviedara Daniłaviča niekalki ekzemplaraŭ.

‒ Ja nie chacieŭ nikoha ahitavać. Piačonku tolki sabie vyjadać. Maja meta, kab teksty byli i kab jany zachavalisia. Mova — heta bijahrafija miesca, kod, jaki zachoŭvaje jaho historyju. Zastałasia knižka — zastałasia pamiać. Značyć, meta dasiahnutaja.

Zachavać hołas

Pieršuju častku Novaha zapavieta Klimčuka vydali tyražom 200 ekzemplaraŭ. Druhaja častka tak i zastałasia ŭ stale.

Usie starejšyja svajaki, jakich pamiataŭ Chviedar Daniłavič, naradzilisia i pamierli ŭ Symanavičach. Hetaja vioska była dla jaho sapraŭdnym miescam mocy. A dla nas — adzin ź niamnohich prykładaŭ, dzie dyjalekt zajmieŭ ułasnuju litaraturu, i mahčymaść pačuć, jak havorać Symanavičy. Jak havoryć Zaharodździe — tak nazyvajecca raŭnina na poŭnač ad Kobryna (Kobrynia), Drahičyna (Darahičynia), Ivanava (Janava), dzie lažać i Symanavičy.

Paznajomiŭsia ja z Chviedaram Daniłavičam u Minsku. Vielmi časta bačyŭ jaho na našych «Paleskich Śpieŭnych schodach». Potym pačali sustrakacca čaściej. Prychodzili da jaho ŭ hości ź siabrami, zapisvali jaho pieśni, uspaminy, dapamahali ŭ pobycie. Apošniaja sustreča adbyłasia miesiac da jaho śmierci, tady jon byŭ užo vielmi chvorym, pierajechaŭ da siastry Niny. Užo nie ŭstavaŭ z łožku i strašna razdražniaŭsia, kali razmaŭlali ź im pra zdaroŭje. Ale jość tema, na jakuju Chviedar Daniłavič Klimčuk hatovy byŭ razmaŭlać hadzinami — jaho Symanavičy. Jon maryŭ pra toje, kab kniha, pad vokładkaj jakoj byŭ by ŭvieś Novy zakon pa-symanavicku, atrymałasia. Vydać hetuju knihu ciapier naš abaviazak!

Padtrymać prajekt tut

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?