Bieraściejski hreka-katalicki śviatar Ihar Kandraćjeŭ adznačyŭ 20-hodździe svajho śviatarstva ŭ Biełarusi. 7 listapada ajciec Ihar aśviaciŭ u Kurapatach kryž u pamiać pra žycharoŭ Bieraściejščyny, jakija paciarpieli ad kamunistyčnych represijaŭ.

Ihar Kandraćjeŭ naradziŭsia ŭ 1959 hodzie ŭ Sybiry pad Krasnajarskam. Pachodzić z pravasłaŭna-katalickaj siamji z rasiejskimi, niamieckimi, aŭstryjskimi, habrejskimi i biełaruskimi karaniami. Skončyŭ architekturny instytut, byŭ ikanapiscam. Z 1995 hodu — śviatar Bieraściejskaj hreka-katalickaj parafii śviatych bratoŭ-apostałaŭ Piatra i Andreja.

Svaboda pahutaryła z ajcom Iharam pra šlach da carkvy, pra biełaruskuju movu dy pra toje, čamu biełarusam važna mieć nacyjanalnuju carkvu.

 

U dziacinstvie skazaŭ dziaduli-kataliku, što Boha niama, a studentam padpolna raspaŭsiudžvaŭ Bibliju

«Pieršaje znajomstva z Boham było praź dziadulu, jaki byŭ niemcam-katalikom, i babulu — habrejku, jakaja pryniała katalictva. Ź dziacinstva ja pamiataju, što jany malilisia ružancam na łacinskaj movie i štości pa-niamiecku dadavali. Adnojčy ja zaŭvažyŭ, što ad ružanca, jaki visieŭ na ścianie, advaliłasia metalovaje ŭkryžavańnie. I ŭ časie malitvy ja spyniŭ dzieda i kažu jamu: «Dzied, a Boha niama!» Pamiataju, dzied tady stroha zakryčaŭ majoj mamie — «Hienryjeta, dzie jon tam hulaje z kim?» Tolki praź niekalki dzion dziadula zrazumieŭ, što ja mieŭ na ŭvazie, jon vielmi abradavaŭsia. I skazaŭ mnie, što Boh žyvie ŭ sercy. Ja tady jak dzicia sprabavaŭ ujavić, jak heta ŭ mianie tam žyvie Boh. Takaja maleńkaja fihurka metalovaja — što ja jaje, prahłynuŭ ci što?..

U 14 hod ja źjechaŭ z domu, staŭ samastojnym, pracavaŭ. I tady maju vieru jak rukoj źniało. Heta nia značyć, što staŭ schilnym da kamunizmu. U kamsamole ja nikoli nia byŭ, bo siamja ž była «vorahaŭ narodu», i ŭsie my byli suprać savieckaj ułady, i na kuchniach heta abmiarkoŭvałasia.

U časie bahasłužby ŭ bieraściejskaj hreka-katalickaj parafii

U časie bahasłužby ŭ bieraściejskaj hreka-katalickaj parafii

Tamu byŭ takim, skažam, antysavietčykam. I k 20 hadam u mianie da relihii skłałasia takoje staŭleńnie, što chryścijanstva — heta sposab zmahańnia suprać kamunizmu. Što Boh jość, i što Jon stvaryŭ śviet, i toje, što Jon jość luboŭ… nijakaha takoha ŭjaŭleńnia ŭ mianie nie było.

Heta dla mianie tady ŭjaŭlałasia jak takaja idealohija, jakaja musiła była pryjści zamiest kamunizmu.

U časie vučoby ŭ Śviardłoŭskim architekturnym instytucie paznajomiŭsia z chryścijanami, jakija raspaŭsiudžvali Bibliju. Jany mianie paprasili, kab ja dapamahaŭ im razvozić Bibliju na mašynie. Ja tady razumieŭ heta tak, što spryčyniŭsia da zmahańnia z kamunizmam u taki sposab. Heta było tady niebiaśpiečna, mnohija ludzi siadzieli ŭ turmach za raspaŭsiud chryścijanskaj litaratury.

Razvoziačy Bibliju, ja zrazumieŭ, što — jak heta ja sam jaje nie čytaŭ? I prykładna za dva tydni ja jaje pračytaŭ. I, jak mnie tady zdałosia, usio zrazumieŭ… Užo potym mnie daviałosia asabista sutyknucca z Boham, upakorycca, pačaŭ čytać iznoŭ, u mianie pačali źjaŭlacca pytańni.

Kali čałaviek prychodzić da Boha, adbyvajucca cudy, prynamsi, u maim žyćci adbyvalisia.

Nadzvyčajnyja zdareńni, jakija dakazvali, što jość Boh. Potym heta supakoiłasia, prajšło. Boh, napeŭna, choča, kab my byli duchoŭnymi, niahledziačy na cudy. A napačatku było takoje, što my malilisia za surjozna chvoraha, i Boh zrabiŭ cud, što čałaviek nadzvyčajna vylekavaŭsia.

Ja zaŭsiody byŭ radykalnym. I tady, budučy mastakom, ja admoviŭsia ad tvorčaści mastackaj śvieckaj, sacrealizmu. Pačaŭ pisać ikony. Užo potym mnie ŭzhadałasia, što pa linii baćki, jaki rasiejec z Pavołža, była dynastyja bolš jak 400-hadovaja ikanapiscaŭ dy śviataroŭ.

Adny z apošnich maich ikanapisnych prac — u našaj carkvie. Ja ich rabiŭ na pačatku 2000-ch».

Ajciec Ihar sam raśpisvaŭ svaju carkvu

Ajciec Ihar sam raśpisvaŭ svaju carkvu

Pieršaje znajomstva ź biełaruskaj movaj — u Sybiry

«U Sybiry žyli ŭ lesie, na lesapavale, usich maich prodkaŭ tudy vysłali. Adna maja babula ŭ dziacinstvie mianie vučyła piesieńkam. I jana razmaŭlała niejkaj, jak ja tady ličyŭ, dziŭnaj «viaskovaj» movaj. Dahetul pamiataju niekatoryja piesieńki, naprykład: «Jak słužyŭ ja ŭ pana pieršaje leta, zasłužyŭ ja ŭ pana kuračku za heta. Maja kuračka pa dvaru chodzić, kuraniat vodzić…» I kali ja padros, mnie stała dziŭna, što heta za mova takaja, tym bolš što ja takoj u Rasiei nidzie nia čuŭ. I tolki kali pryjechaŭ u hości da svajakoŭ u Biełaruś, ja pačuŭ hetuju movu.

I tady ja staŭ cikavicca, a što heta za mova, što heta za narod, a chto maja babula… Prodki babuli byli sasłanyja ŭ Sybir jašče da revalucyi, nie vyklučaju, što za ŭdzieł u paŭstańni Kalinoŭskaha. Jaje proźvišča Levanovič, ci Livanovič, ja ciapier dakładna i nia viedaju.

Tamu praz babulu było majo pieršaje znajomstva ź biełaruskaj movaj, chacia ja tady i nie ŭśviedamlaŭ, što jana biełaruskaja.

A kali ja siudy pryjechaŭ, dla mianie biełaruskaja mova pačułasia naturalnaj».

Jechaŭ žyć u Aŭstryju, spyniŭsia ŭ Biełarusi i zastaŭsia tut nazaŭsiody

«Pieršaja sustreča z maim siońniašnim kiraŭnikom, archimandrytam Siarhiejem Hajekam (apostalski vizytatar dla hreka-katolikaŭ. — RS) u Biełarusi adbyłasia 1 sakavika 1995 hodu ŭ Bieraści. I ad jaho ja pačuŭ mienavita biełaruskuju movu.

A pryjechaŭ u Biełaruś u kancy 1994 hodu, kali źbiraŭsia z Rasiei pierajechać u Aŭstryju da svajakoŭ. U Biełarusi zatrymaŭsia na niekatory čas i ŭklučyŭ televizar. Ja ŭžo nie hladžu televizar hadoŭ 15… A tady ŭklučyŭ televizar, a tam — biełaruskaja mova. Niešta było tady niezrazumiełym, ale pačuŭ słova, jakoje mianie začaravała — słova «siońnia». Mienavita takoje, miakkaje, ź miakkim znakam, jak u pravapisie-taraškievicy.

Z hetaha času ja i zakachaŭsia ŭ biełaruskuju movu. Pačaŭ čytać knihi mastackija, pa historyi. Daviedaŭsia, što krychu zaniadbanaja mova, što było tak štučna zroblena, što rasiejskaja mova — «haradzkaja», a biełaruskaja — «viaskovaja».

A ŭ Biełaruskaj hreka-katalickaj carkvie mova bahasłužbaŭ — kaniečnie, biełaruskaja. I «rodnyja» pierakłady dla mianie na biełaruskuju — heta pierakłady ajca Alaksandra Nadsana. A kali pačynaŭ słužyć, to, kaniečnie, nie chapała tekstaŭ. Nie było, naprykład, chrostu pa-biełarusku. Ciapier hetyja teksty adšukalisia, i biełaruskaja mova dla mianie stała rodnaj. Kali ja malusia asabistymi malitvami, ja pierachodžu na biełaruskuju. Ja sapraŭdny biełarus».

Pra ŭstalavańnie kryža pamiaci bieraściejcaŭ u Kurapatach

«Ja nia viedaju, dzie bolšaść maich prodkaŭ pachavanyja. Ale dla mianie Kurapaty, toje miesca, dzie hety kryž staić, stanoviacca miescam, kudy ja kožny hod budu pryjaždžać malicca za ŭsich prodkaŭ. My chočam mieć miesca, dzie b mahli ŭzhadvać našych prodkaŭ, jakija zahinuli ŭ Sybiry ci ŭ kanclahierach. My, bieraściejcy, budziem pryjaždžać u Kurapaty pamalicca štohod».

 

«Tam, dzie jość carkva svajho prava, źbierahajecca i narod, i mova, i kultura»

«Boh adzin. I mienavita ŭ hreka-katalictvie ja znajšoŭ samoha siabie. Ja ŭpeŭnieny, što ŭsie chryścijanie pavinny ŭrešcie stać katolikami. I ja ŭpeŭnieny, što ŭsie chryścijanie ŭžo katoliki, prosta niekatoryja ź ich jašče nia viedajuć pra heta. Tamu što Carkva ŭsio roŭna — adna. I jana jość katalickaja, suśvietnaja…

Ja siabruju i z habrejami, i z musulmanami. Ad Boha ja maju zadańnie, kab z hetymi ludźmi siabravać, adkrycca dla ich, što my nia dzikija kryžanoscy, i kab pacikavicca, chto jany. Kab prynieści našym ludziam, što nia ŭsie musulmanie terarysty. Tut treba jašče paspračacca, u kaho kolkasna bolš terarystaŭ — siarod chryścijanaŭ za ŭsiu historyju, ci ŭ musulmanaŭ…

Kali ŭ Biełarusi my pačynali, adradžali hreka-katalickuju carkvu, kaniečnie, my maryli ab bolšym, prynamsi vonkava. Ale ja liču, što naša carkva ŭ Biełarusi adbyłasia. Stolki dziaciej achryščanyja, užo chutka budu viančać tych, jakich chryściŭ. Heta cudoŭna.

Kaniečnie, šmat było i taho, što b ja pa-inšamu zrabiŭ. Ale 20 hod prajšło, i, ja paŭtarusia, hreka-katalickaja carkva ŭ Biełarusi adbyłasia. Našy parafii, supolnaści — vielmi maleńkija. Ja b skazaŭ, jany elitarnyja.

Śviatar Ihar Kandraćjeŭ kala carkvy ŭ Bieraści

Śviatar Ihar Kandraćjeŭ kala carkvy ŭ Bieraści

Stahodździ tamu ŭ našaj krainie była mahutnaja hreka-katalickaja carkva, bolš za 70 pracentaŭ žycharoŭ byli hreka-katolikami. Kali b hreka-katalictva zachavałasia ŭ bolšaj miery, mahčyma, biełarusam było b lahčej adbudoŭvacca ŭ nacyjanalnym planie.

Tam, dzie jość carkva svajho prava, źbierahajecca i narod, i mova, i kultura. Kali źniščyć carkvu, a na jaje miesca pastavić svaju — lahčej za ŭsio razburyć niejkuju nacyju. Nacyja biez carkvy, biaź viery — biessensoŭnaja».

Клас
Панылы сорам
Ха-ха
Ого
Сумна
Абуральна

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?