Akazałasia, što ŭ Českaj Respublicy žyvuć 4129 hramadzianaŭ Respubliki Biełaruś. Ź ich 2013 vyznačyli svaju nacyjanalnaść jak biełaruskuju, a 826 čałaviek zajavili, što ich rodnaja mova — biełaruskaja.

Mianie hetyja vyniki niepryjemna ŭrazili. Asabliva toje, što mienš za pałovu hramadzianaŭ Biełarusi, što žyvuć u Čechii, ličać siabie biełarusami!

Napiaredadni Kaladaŭ pa starym styli ŭklučyŭ byŭ biełaruskuju dziaržaŭnuju televiziju. U rasiejskamoŭnym vypusku navinaŭ karespandentka, stojačy pierad byłym mienskim klaštaram bernardynak, dzie ciapier mieścicca pravasłaŭnaja katedra, kazała niešta nakštałt takoha: «Siehodnia u pravosłavnych Sočielnik. Takoje nazvanije kanun Roždiestva połučił ot sočiva — tradicionnoho roždiestvienskoho bluda. Jeho hotoviat iz tołčienoj pšienicy s dobavlenijem mioda, iziuma i druhich sładostiej…»

Praz hadzinu pa hetaj ža televizii pačaŭsia biełaruskamoŭny vypusk navinaŭ. I tam karespandentka zajaviła niešta takoje: «Siońnia ŭ pravasłaŭnych biełarusaŭ Kućcia. U hety dzień da stała padajecca tradycyjnaja biełaruskaja posnaja kućcia, jakuju hatujuć z pancaku i prypraŭlajuć miodam i makam… "

«Kućcia» i «Sočielnik»… Možna skazać, što heta adna i taja ž strava i adna i taja ž źjava (choć i roźniacca jany receptami pryhatavańnia — adna pieravažna hatujecca z pšanicy, a druhaja ź jačmieniu). Ale možna skazać i inakš: pamiž hetymi stravami — prorva, jakaja padzialaje dva susiednija narody, adzin ź jakich spradvieku imkniecca padbić i denacyjanalizavać druhi, a toj druhi — usio jašče kvoła baronicca.

Dla mianie tyja dva vypuski navinaŭ stali čarhovym śviedčańniem racyi Maksima Hareckaha, jaki znajšoŭ u biełarusaŭ «dźvie dušy».
Tak z tymi dźviuma dušami my i žyviem dalej. I prykładaŭ hetamu proćma. To banery z zaklikami za movu vyviešvajuć, to zajaŭlajuć, što VKŁ — biełaruskaja dziaržava i hanaracca Radziviłami, Sapiehami i ich zamkami, to kažuć, što my z rasiejcami adzin narod i platuć niešta pra prapachłuju naftalinam tryadzinuju Rasieju.

Vyniki hetaha biełaruskaha chistańnia dobra prajavilisia ŭ vynikach českaha pierapisu. Mienš za pałovu hramadzianaŭ Biełarusi, prysutnych u Čechii, ličać siabie biełarusami i tolki piataja častka ich nazyvaje rodnaj movaj biełaruskuju. Biełarusy, pa vialikim rachunku, usio jašče hnoj historyi — jany ŭhnojvajuć susiednija narody svaimi talentami i svaimi hienami, bo ž uciakajuć u susiednija krainy i denacyjanalizujucca najbolš aktyŭnyja.

U hetaj suviazi znoŭ pryhadvajucca letašnija dyskusii pra patrebu stvareńnia biełaruskaj kultury na rasiejskaj movie.
Zdajecca mnie, što 2116 hramadzianaŭ Biełarusi, jakija žyvuć u Čechii i nia ličać užo siabie biełarusami, nijakaj patreby u biełaruskaj kultury nia majuć — choć biełaruskamoŭnaj, choć rasiejskamoŭnaj, choć jakoj inšaj. Jany ŭžo majuć kulturu — «vielikuju russkuju kulturu» i «vielikij i mohučij russkij jazyk», a razam ź imi rasiejskamoŭnyja hazety i časopisy Čechii, rasiejskija kramy z savieckimi doktarskaj kaŭbasoj, ikroj i hrečkaj, hastroli rasiejskich zorak estrady i rasiejskich teatraŭ, i, naturalna, spadarožnikavuju rasiejskuju televiziju. Da hetaha ž liku možna dadać i 1187 hramadzianaŭ Biełarusi, jakija majuć inšyja, čym biełaruskaja, rodnyja movy.

I nia važna, što «vielikije i mohučije» kultura i jazyk siońnia vychadcami z nacyjanalnych uskrainaŭ byłoha SSSR praktykujucca ŭžo ŭ ich masavych formach. Kali televizija, to seryjały i tannyja šoŭ, kali litaratura, to Darja Dancova, kali mova, dyk «pa žiźni», «v naturie», «zub daju», «močiť», «obłom» i h. d.

Pa vialikim rachunku, možna skazać, što my majem spravu z Rasiejskaj imperyjaj, jakaja ŭ svaim savieckim vydańni ŭsio jašče isnuje kali nie na mapie śvietu, dyk u dušach miljonaŭ pradstaŭnikoŭ narodaŭ, jakija farmalnaja ŭ jaje ŭžo nie ŭvachodziać.

Heta i zaśviedčyŭ pierapis nasielnictva Čechii 2011 hodu. (Choć poŭnaha davieru da hetych ličbaŭ być nie pavinna. Naprykład, maja siamja i jašče 20–30 maich znajomych adkazali na adno z pytańniaŭ adnolkava, ale ŭ kaniečnych vynikach pierapisu našy adkazy akazalisia nijak nia ŭličanyja — suprać taho parametru stajała ličba «0». Taksama nie na karyść Českaha statystyčnaha kamitetu i ličby pa nośbitach rasiejskaj movy — tam niajasna, kudy dzielisia bolš za 60 tysiač nieŭkrainskamoŭnych hramadzianaŭ Ukrainy)

Tym nia mienš, voś vyniki českaha pierapisu pa ŭkraincach. Hramadzianaŭ Ukrainy ŭ Čechii žyvie 116 139 čałaviek. Ukraincami siabie ličać 53 253 čałavieki, a rodnaj movaju ŭkrainskuju nazvali 48 250. Z adnaho boku, tut bačym spadčynu SSSR i saviecki narod, ale ź inšaha — amal usie, chto ličyć siabie ŭkraincami, nazvali rodnaj movaj ukrainskuju. Viadoma, tut mova idzie pieravažna pra vychadcaŭ z Zachodniaj Ukrainy.

A voś vyniki pa rasiejcach. Hramadzianaŭ Rasiei tut 31 545 čałaviek. Rasiejcaŭ siarod ich pavodle nacyjanalnaści — 17 872 čałavieki, što nia dziŭna z uvahi na šmatnacyjanalnuju strukturu Rasiei. A voś ludziej, jakija žyvuć u Čechii i ličać svajoj rodnaj movaj rasiejskuju — nabrałasia až 31 622. Zrazumieła, što bolšaść biełarusaŭ u hety lik i trapiła.

Jakija ž vysnovy? Možna šmat zachaplacca źmienami ŭ lepšy bok, jakija adbyvajucca ciapier u śviadomaści žycharoŭ Biełarusi, asabliva siarod moładzi. Možna šmat havaryć ab fenomenie biełaruskamoŭnaj muzyki abo ab maładych talenavitych litaratarach. Možna šukać prajavaŭ biełaruskaj śviadomaści siarod čynoŭnikaŭ režymu. Tym nia mienš, nie abvierhnuć i taho faktu, što Biełaruś siońnia pieražyvaje stan permanentnaj nacyjanalnaj katastrofy, jakaja nie spyniajecca z XVII stahodździa. Cud i łaska niabiosaŭ, što my ŭsio jašče jość.

Zdajecca, što ŭ stanie hetaj nacyjanalnaj katastrofy i režymu, jaki jaje padtrymlivaje i pahłyblaje, nijakaja palityka ŭ Biełarusi ŭžo niemahčymyja.

Zastajecca tolki kulturny supraciŭ.

Tamu dałučajusia da zakliku Stanisłava Šuškieviča i Siarhieja Dubaŭca da ŭsich, kamu darahaja Biełaruś — zahavaryć pa-biełarusku. I dadaju jašče adzin zaklik. Kožny biełaruskamoŭny intelektuał, jaki moža, chaj napiša knižku pa-biełarusku. A lepš — niekalki.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?