Znajści
Ałharytmičny łacinski varyjant
15.02.2024 / 12:1121RusŁacBieł

Dzievianiškaŭski vystup. Jak jon źjaviŭsia na karcie?

Isnavańnie Dzievianiškaŭskaha vystupu, jaki mocna ŭrazajecca ŭ terytoryju Biełarusi z boku Litvy, mnohim padajecca nienaturalnym. Na jaho znoŭ źviarnuli ŭvahu ŭ suviazi z techničnaj pamyłkaj u novym pašparcie, dzie jon byccam by akazaŭsia ŭ składzie Biełarusi. Pryhadali historyju źjaŭleńnia hetaj admietnaści biełaruska-litoŭskaj miažy.

Pancielajmon Panamarenka – inicyjatar pieradačy Litvie častki terytoryi Biełaruskaj SSR.

Siońnia vystup vakoł Dzievianišak — heta častka terytoryi Litvy, jakaja hłyboka, na 25 km, urazajecca ŭ terytoryju Biełarusi. U samym vuzkim miescy vystupa jaho šyrynia składaje ŭsiaho 2,5 km. Biełaruś atačaje vystup z usich bakoŭ, a ź Litvy siudy idzie ŭsiaho adna daroha. Na nievialikaj terytoryi źmiaščajecca až dźvie sianiunii (vołaści) — Dzievianiškaŭskaja i Paškaŭskaja, jakija ŭvachodziać u skład Salečnickaha rajona.

Kaścioł u Dzievianiškach. Fota: Wikimedia Commons

Bolšaść žycharoŭ vystupu razmaŭlajuć «paprostu», heta značyć na biełaruskim dyjalekcie. Dziela čaho ž tady byŭ stvorany hety dziŭny vystup? Tamu što jašče ŭ pieršaj pałovie XX stahodździa bolšaść tam razmaŭlała pa-litoŭsku. Historyja Dzievianišak — heta ŭ minijaciury składanaja historyja słavianizacyi bałtaŭ na biełaruska-litoŭskim pamiežžy i źmienaŭ u śviadomaści ludziej.

Pieradumovy

Upieršyniu stałaja hranica pamiž Biełaruśsiu i Litvoj ustalavałasia ŭ kancy 1939 hoda. Stahodździami tut nikoli hranic nie było, biełarusy i litoŭcy žyli ŭ adnoj dziaržavie i navat nazyvalisia adnym słovam: «litviny». Dźvie novyja nacyjanalnyja dziaržavy byli ŭ 1920 hodzie na dva dziesiacihodździ raździelenyja terytoryjaj Polskaj Respubliki, jakaja anieksavała Zachodniuju Biełaruś razam ź Vilenščynaj.

Usio źmianiłasia 1 vieraśnia 1939 hoda, kali nacysckaja Hiermanija ŭvarvałasia ŭ Polšču. Da hetaha ŭ žniŭni taho ž hoda SSSR i Hiermanija padpisali «Dahavor ab nienapadzie», siońnia bolš viadomy jak «pakt Mołatava-Rybientropa».

Faktyčna Hiermanija atrymlivała ad Savieckaha Sajuza abiacańnie nie ŭmiešvacca ŭ budučuju vajnu na baku Polščy. Uzamien niemcy pryznavali Zachodniuju Biełaruś i Zachodniuju Ukrainu śfieraj intaresaŭ SSSR.

Miaža pamiž dziaržavami była vyznačana pa linii rek Narva, Visła i San. Litva adychodziła ŭ śfieru intaresaŭ Hiermanii. Sa svajho boku, Hiermanija nie piarečyła suprać uklučeńnia ŭ SSSR Łatvii, Estonii i Biesarabii. Tym ža pratakołam ahavorvałasia pryznańnie «intaresaŭ Litvy ŭ dačynieńni da Vilenskaj vobłaści». 

Karta Litoŭskaj Respubliki z dałučanym Miemielskim krajem i Vilenščynaj, jakuju Litva ličyła akupavanaj palakami. Mižvajennaja Litva pretendavała taksama na častku etnična biełaruskich ziamiel. Fota: Wikimedia Commons

Reč u tym, što ŭ 1923 hodzie litoŭcy zdoleli ŭźjadnać ź Litoŭskaj Respublikaj Kłajpiedu (Miemielski kraj). Hety kraj, jaki davaŭ krainie vychad da mora, pasłužyŭ raźmiennaj manietaj u kanflikcie z palakami za Vilenski kraj.

Ale ŭ sakaviku 1939 hoda nacysty vysunuli ŭltymatum Litvie ab viartańni Miemiela. Litva stračvała adziny port, praź jaki prachodziła 80% handlu krainy, i apynałasia tym samym u mocnaj zaležnaści ad Hiermanii. 

Viartańniem Vilenščyny Hiermanija jak by kampiensavała Litvie, patencyjnamu satelitu, stratu Miemielskaha kraju.

Usiaho za dva tydni supraciŭleńnie polskaha vojska było złamana niemcami pa ŭsich frantach. Ranicaj 17 vieraśnia miažu Polščy pierasiakaje Čyrvonaja Armija. Savieckija vojski praktyčna biez supraciŭleńnia prasoŭvajucca napierad i nieŭzabavie sustrakajucca ź niamieckimi.

Płany razyšlisia z realnaściu. Hiermanija paśpieła zaniać kudy bolš polskich terytoryj, čym płanavałasia. Tamu 29 vieraśnia ŭ sakretnym pratakole da Dahavora ab družbie i miažy było ahavorana, što ŭ jakaści kampiensacyi Savieckamu Sajuzu budzie pieradadziena Litva, ale biez Suvałkaŭ.

Savieckija «padarunki»

Na nastupny dzień Saviecki Sajuz inicyjavaŭ pierahavory ź Litvoj. 10 kastryčnika byŭ padpisany dahavor ab pieradačy Vilni i Vilenskaj vobłaści litoŭskaj dziaržavie.

Ministr zamiežnych spraŭ Litvy Juozas Urbšys padpisvaje dahavor ab pieradačy Litvie horada Vilni. 10 kastryčnika 1939. Fota: Wikimedia Commons

Nasamreč Litva atrymała nievialikuju častku histaryčnaj Vilenščyny: tolki častku Vilenskaha pavieta i vuzkuju pałasu ŭzdoŭž čyhunki, jakaja išła ŭ bok Łatvii.

Miž tym pavodle Maskoŭskaha dahavora 1920 hoda saviecki ŭrad pryznavaŭ za niezaležnaj Litvoj vielizarnyja etnična biełaruskija terytoryi, jakija ŭklučali Hrodna, Lidu, Ašmiany, Vidzy. Litoŭski bok tady pretendavaŭ jašče na bolš šyrokija abšary až da Bresta ŭklučna.

Ale, niahledziačy na byłyja dahavory z balšavikami, bolšuju častku Vilenščyny 29 kastryčnika dałučyli da Biełaruskaj SSR.

Miaža pamiž SSSR i Litoŭskaj Respublikaj, praviedzienaja zhodna z saviecka-litoŭskim dahavoram ab uzajemadapamozie. Karta apublikavana ŭ haziecie «Praŭda»

Hranica Biełaruskaj SSR ź Litoŭskaj Respublikaj u kancy 1939 hoda. U składzie Biełarusi jašče znachodziacca Ćvierač, Śvianciany, Druskieniki i terytoryja budučaha vystupu ŭ Dzievianiškach. Fota: Vialiki saviecki atłas śvietu.

Dla Litvy hety dahavor byŭ pa sutnaści ŭltymatumam, jaki pryvioŭ da likvidacyi jaje suvierenitetu. Vilnia navat paśla adabrańnia palakami ličyłasia de-jure stalicaj litoŭskaj dziaržavy i tema viartańnia jaje raskručvałasia dziaržaŭnaj prapahandaj dva dziesiacihodździ.

Admovicca ad jaje było b palityčnym samazabojstvam dla luboj palityčnaj siły. Naŭzamien Litva dazvoliła raźmiaścić na svajoj terytoryi savieckija bazy, to-bok była vymušana zhadzicca na akupacyju. 

U Biełarusi na Vilenščynie 4 śniežnia byli stvorany Vilejskaja i Baranavickija vobłaści, jakija amal dakładna adpaviadali polskim Vilenskamu i Navahradskamu vajavodstvam, tolki źmianilisia stalicy rehijonaŭ. Pa iniercyi niejki čas praciahvali isnavać paviety. 

Terytoryja budučana vystupu na paŭdniovy zachad ad Klavicy. Frahmient karty Biełaruskaj SSR 1939 hoda. Fota: Vialiki saviecki atłas śvietu.

Dzievianiški akazalisia ŭ Vilejskaj vobłaści, na miažy z Baranavickaj vobłaściu i Litvoj. Faktyčna miaža pamiž abłaściami vyznačyła budučyja abrysy vystupu z adnaho boku. 

Karta Biełaruskaj SSR 1940 hoda. Dzievianiški byli pieradadzieny ŭ Baranavickuju vobłaść. 

15 studzienia 1940 hoda byli stvorany rajony ŭ zachodnich abłaściach Biełaruskaj SSR. Dzievianiškaŭščyna trapiła ŭ Voranaŭski rajon, ale ŭžo ŭ składzie Baranavickaj vobłaści. Novaja hranica pamiž abłaściami vyznačyła budučyja abrysy vystupu ź inšaha boku.

Savieckaja pastka dla Bałtyi spracavała ŭ červieni 1940 hoda. Estonii, Łatvii i Litvie z boku SSSR byli vystaŭlenyja abvinavačańni ŭ parušeńni «Dahavoraŭ ab uzajemadapamozie» i ŭltymatumy z patrabavańniem sfarmiravać urady, zdolnyja zabiaśpiečyć ich vykanańnie, a taksama dapuścić na svaje terytoryi dadatkovyja vajskovyja kantynhienty.

Uźniknieńnie vystupu

15 červienia ranicaj prezident Antanas Śmietana pieradaŭ kiravańnie krainaj premjer-ministru, a sam vyjechaŭ ź Litvy na Zachad. Čyrvonaja armija abiazzbroiła litoŭskaje vojska. Novy premjer ustupiŭ u kampartyju i paśla niedemakratyčnych vybaraŭ u Narodny Siejm abviaściŭ utvareńnie Litoŭskaj SSR. 21 lipienia novy Sojm vykazaŭ «žadańnie Litvy» ŭvajści ŭ skład SSSR. 

Dekłaracyja ab uvachodžańni Litvy ŭ skład SSSR. 21 lipienia 1940 h. Fota: Dziaržaŭny archiŭ Rasijskaj Fiederacyi

3 žniŭnia na VII nadzvyčajnaj siesii Viarchoŭnaha Savieta SSSR žadańnie było zadavolena zakonam «Ab pryniaćci Litoŭskaj SSR u skład Savieckaha Sajuza». 

Litoŭskaja delehacyja pieršapačatkova prasiła adnačasova z ustupleńniem u SSSR pieradać u skład Litoŭskaj SSR tolki Śviancianski rajon.

Pieršy sakratar CK KP Biełarusi Pancielajmon Panamarenka byŭ ščadrejšym:

«Va ŭsiaśvietnaj historyi nie było inšaha takoha prykładu, kab vialikaja mahutnaja dziaržava pa ŭłasnaj voli addavała małoj dziaržavie taki vialiki horad [Red.: Vilniu]. Tym jarčej hety fakt demanstruje miralubnaść i družbu vialikaj savieckaj dziaržavy».

Pancielajmon Panamarenka na Narodnym schodzie Zachodniaj Biełarusi

«Urad i Prezidyum Viarchoŭnaha Savieta BSSR, a taksama CK KP(b)B unosiać prapanovu ab dałučeńni da Litoŭskaj SSR Śviancianskaha rajona i častki terytoryi ź pieravažnym litoŭskim nasielnictvam Vidzaŭskaha, Haduciškaŭskaha, Astravieckaha, Voranaŭskaha, Radunskaha rajonaŭ, jakija znachodziacca ciapier u składzie Vilejskaj i Baranavickaj abłaściej Biełaruskaj SSR». 

Pramovu Panamarenki supravadžajuć burnyja, doŭhija apładysmienty. Usie deputaty ŭstajuć. Vokličy na litoŭskaj movie ŭ honar tavaryšaŭ Stalina, Mołatava, Varašyłava.

Panamarenka paśla ŭspaminaŭ, što členy Palitbiuro vinšavali jaho z dobraj pramovaj, a paśla na dačy Stalina viačerali i viesialilisia. 

Zakon «Ab pryniaćci Litoŭskaj SSR u skład SSSR» ad 3 žniŭnia 1940 h. Druhi punkt praduhledžvaŭ terytaryjalnyja sastupki z boku Biełaruskaj SSR. Fota: Dziaržaŭny archiŭ Rasijskaj Fiederacyi

Druhi punkt pryniataha dahavora zamacavaŭ nastupnyja terytaryjalnyja sastupki Litoŭskaj SSR byccam by prapanavanyja Biełaruskaj SSR:

«2. Pryniać prapanovu Viarchoŭnaha Savieta Biełaruskaj SSR ab pieradačy ŭ skład Sajuznaj Litoŭskaj Savieckaj Sacyjalistyčnaj Respubliki Śviancianskaha rajona i častki terytoryi ź pieravažnym litoŭskim nasielnictvam Vidzaŭskaha, Haduciškaŭskaha, Astravieckaha, Voranaŭskaha, Radunskaha rajonaŭ Biełaruskaj SSR».

Ale Druskienikaŭ u hetym dakumiencie nie było. U hety kurortny horad urad BSSR na pačatku 1940 hoda ukłaŭ niemałyja srodki i, vidać, nie chacieŭ ź im rasstavacca.

Jak śćviardžajuć niekatoryja krynicy, na vyznačeńnie hranic paŭpłyvaŭ litoŭski piśmieńnik Ludas Hira, jaki nahadaŭ pra «litoŭskija pasieliščy Marcinkancy, Dzievianiški, pra kurort Druskieniki».

U stenahramie pasiedžańnia biuro CK KP(b)B, jakoje adbyłosia 26 vieraśnia 1940 hoda i na jakim abmiarkoŭvali prajekt miažy z savieckaj Litvoj, zafiksavanaja nastupnaja fraza Panamarenki: «Kali tavaryš Stalin spytaŭ, što vy źbirajeciesia pieradać, jon kazaŭ tak: kali my daviedajemsia, što tam šmat litoŭcaŭ, a vy nie pieradaścio, my vas tady pakarajem».

Rajony Biełaruskaj SSR, dałučanyja da Litoŭskaj SSR pavodle dahavora 1940 hoda, paznačanyja biełym koleram. Fota: Wikimedia Commons

Taksama pytańnie ab miažy razhladałasia 1-2 kastryčnika ŭ Hrodnie. Litoŭskaj delehacyi ŭdałosia damahčysia pieradačy ŭschodniaj častki Śviancianskaha rajona, Haduciškaŭ, Druskienikaŭ i Dzievianiškaŭ z navakolnymi litoŭskamoŭnymi vioskami. A voś pieradavać litoŭskamoŭny ankłaŭ u Hierviatach biełaruskaja delehacyja admoviłasia, bo jon byŭ akružany biełaruskamoŭnymi terytoryjami i znachodziŭsia daloka ad miažy Litoŭskaj SSR.

Kiraŭnik Vilejskaj vobłaści Ivan Klimaŭ, jaki ŭdzielničaŭ u pieramovach pa vyznačeńni miažy, paśla ŭspaminaŭ, što jašče da pačatku pieramovaŭ jon atrymaŭ ad kiraŭnictva CK KP(b)B instrukcyju: litoŭskich tavaryšaŭ nie dražnić i nie kryŭdzić, za vioski, na jakija jany pretendujuć, asabliva nie trymacca.

Dla savieckich uładaŭ nie mieła značeńnia ŭ jakuju respubliku ŭvachodzić taja ci inšaja vioska. Ź miascovym nasielnictvam nichto nie raiŭsia i ichnaj dumki nie pytaŭsia.

U vyniku «ŭdakładnieńnia miažy» terytoryja Biełaruskaj SSR u listapadzie 1940 hoda stała mienšaj na 2646 kv. km, a nasielnictva skaraciłasia na 76 tysiač čałaviek.

Vystup, jaki ŭtvaryli Dzievianiškami paśla pieradačy ŭ skład Litvy, byŭ nastolki dziŭnym, što jaho źjaŭleńnie sparadziła lehiendu, byccam u čas pieramoŭ na karcie lažała lulka Stalina, jakuju pabajalisia prybrać, a prosta abviali vakoł jaje, pravodziačy miažu.

Karta Biełaruskaj SSR 1941 hoda.

Užo 11 kastryčnika CK KP(b)B svajoj pastanovaj zaćvierdziŭ novyja hranicy ź Litoŭskaj SSR. Što cikava, niekatoryja nasielenyja punkty, vidać, byli pieradadzieny Litvie jašče paźniej, bo ŭ dakumiencie zafiksavana, naprykład, što Rundziuny i Krakuny pakidajucca na baku Biełaruskaj SSR, ale siońnia jany znachodziacca pa toj bok miažy.

Litoŭcy raźličvali atrymać jašče vakolicy Vidzaŭ, Opsy, Astraŭca, Raduni i Voranava, ale pačatak vajny z Hiermanijaj pierakreśliŭ hetyja płany.

Karta hienieralnaj akruhi Litva, stvoranaj nacystami. Fota: Wikimedia Commons

Ad nacystaŭ «hienieralnaja akruha Litva» atrymaje i Vidzy, i Opsu, i Astraviec, navat Ašmiany, ale Raduń i Voranava zastanucca za «hienieralnaj akruhaj Biełaruś». Paśla vajny hranica pamiž savieckimi respublikami budzie adnoŭlena pa stanie na 1940 hod.

Darečy, hety dahavor 1940 hoda jašče adhukniecca Litvie ŭ kancy stahodździa. Pry adnaŭleńni niezaležnaści ŭ 1990 hodzie Litva pryznała dahavor ab uvachodžańni ŭ skład SSSR niesapraŭdnym, a heta stvarała padstavy dla takoj interpretacyi, maŭlaŭ, punkt ab pieradačy terytoryi, u tym liku Dzievianiškaŭ, stračvaje svaju siłu.

Hetym skarystalisia ŭ Maskvie, dzie sprabavali ŭtrymać SSSR ad razvału. Prezidyum Viarchoŭnaha Savieta BSSR, vykonvajučy volu Kramla, pryniaŭ zajavu, što «budzie vymušany nastojvać na viartańni Biełaruskaj SSR biełaruskich ziamiel». Ale vodhuku takija pravakacyjnyja zajavy savieckaha kiraŭnictva ŭ biełaruskim hramadstvie nie atrymali, nijakich dalejšych zachadaŭ u hetym kirunku nie pradprymałasia.

Karty Maładziečanskaj vobłaści BSSR za 1954 i 1959 hady. Dzievianiškaŭski vystup značna pašyryŭsia, pobač źjaviŭsia ankłaŭ Pahiry. 

U 1950-ja hady vystup jašče bolš pašyryli za košt biełaruskaj terytoryi. Mahčyma, heta adbyłosia ŭ 1955 hodzie, bo na kartach 1954 hoda miežy zastavalisia starymi, a ŭ toj hod pobač ź Dzievianiškaŭskim vystupam uźnik litoŭski ankłaŭ Pahiry. Jaho ŭźniknieńnie nie było źviazana z etničnaściu žycharoŭ, a tolki z prynaležnaściu da litoŭskaha kałhasa. 

Ankłaŭ Pahiry kala «nožki» Dzievianiškaŭskaha vystupu. 

Ankłaŭ isnavaŭ da 1995 hoda, kali byŭ padpisany Dahavor ab litoŭska-biełaruskaj dziaržaŭnaj miažy. Spačatku litoŭski bok chacieŭ pieratvaryć Pahiry ŭ jašče adzin vystup, ale ŭ vyniku krainy prosta abmianialisia raŭnaznačanymi biaźludnymi terytoryjami. 

Etničnaje pytańnie

Słavianizacyja ŭschodniaj Litvy z XVII st. pa 1939 hod (Piatras Haŭčas, 2004). Bačnaje značnaje pašyreńnie biełaruskaj (i polskaj) movy na Vilenščynie da času vajny. Bežavym — rajony, dzie nasielnictva pierajšło z bałckich havorak na słavianskija da siaredziny XIX stahodździa. Žoŭtym — dzie słavianizacyja adbyłasia ź siaredziny XIX st. da 1914 hoda. Zialonym — dzie ŭsie abo bolšaść havaryli na bałckich havorkach pa stanie na 1914-y. Śvietła-zialonym — zony, dzie asimilacyja adbyłasia za 1914—1939 hady.

Adnym z asnoŭnym arhumientaŭ pieradačy ŭ 1940 hodzie Dzievianiškaŭ Litvie słužyła litoŭskaja etničnaja prynaležnaść miascovaha nasielnictva: u navakolnych vioskach tady sapraŭdy havaryli pa-litoŭsku, kali nie ŭsie, dyk starejšyja pakaleńni. 

Reč u tym, što biełaruskaja mova na pamiežžy stahodździami prasoŭvałasia ŭ hłybiniu bałckaj terytoryi.

Pierapis nasielnictva Rasijskaj impieryi 1897 hoda ŭžo fiksavaŭ biełaruskuju bolšaść va ŭsich pavietach Vilenskaj hubierni akramia Trockaha. Ale i jon fiksavaŭ isnavańnie značnych etnična litoŭskich ankłavaŭ, choć jany i statystyčna hublalisia ŭ słavianskim mory.

Moŭnaja situacyja na Vilenščynie ŭ pačatku XX stahodździa pavodle litoŭskaha movaznaŭca Ałojzasa Viduhirysa (kartohraf Piatras Haŭčas). Ružovym — biełaruskamoŭnyja zony, zialonym — litoŭskamoŭnyja, žoŭtym — polskamoŭnyja.

Litoŭskija daśledčyki taksama fiksavali značnuju słavianizacyju Vilenščyny. Na kartach, stvoranych na asnovie daśledavańniaŭ movaznaŭca Ałojzasa Viduhirysa, dobra bačna, što na pačatak XX stahodździa Vilnia ŭžo była ŭ hłybini słavianamoŭnych terytoryj. U toj ža čas litoŭskamoŭnymi zastavalisia terytoryi na zachad ad Ćvieračy, Haducišak i Śviancianaŭ, a taksama vakoł Druskienikaŭ i Marcinkancaŭ, jakija byli pieradadzienyja Savietami ŭ Litoŭskuju SSR. Mielisia taksama bujnyja litoŭskija ankłavy ŭ Hierviatach, Łazdunach, Pielasie, Butrymancach, Dzievianiškach, pad Voranavam i ŭ vakolicach Opsy. Ale tolki Butrymancy i Dzievianiški byli pieradadzieny Litvie, choć usie ankłavy, akramia Łazdunoŭ i Hierviataŭ, raźmieščany kampaktna kala miažy ź joju.

A voś moŭnaja situacyja na paŭdniovym uschodzie Litvy naprykancy 20 st. pavodle movaznaŭcaŭ Valeryja Čekmana i Łajmy Hrumadzienie (kartohraf Piatras Haŭčas).

Cikava, što pieradača Dzievianiškaŭ i Butrymancaŭ u skład Litvy nie źbierahła ich ad praciahu słavianizacyi. Litoŭskija movaznaŭcy Valeryj Čekman i Łajma Hrumadzienie fiksavali, što ŭžo ŭ kancy XX stahodździa litoŭskuju movu ŭ hetych miescach vycieśniła… biełaruskaja!

U litoŭskich publikacyjach, źviartajučysia da temy pieradačy Litvie častki terytoryj Biełaruskaj SSR, časta sa škadavańniem adznačajuć, što pradstaŭnikam litoŭskaj delehacyi ŭ 1940 hodzie nie chapiła śmiełaści i rašučaści, kab adstajać nacyjanalnyja intaresy ŭ poŭnym abjomie. Pry hetym ź biełaruskaha boku ni pra jakija nacyjanalnyja intaresy kazać u toj momant nie davodziłasia — usia elita, jakaja mahła b ich vykazać adnosna hetaha rehijona, była fizična źniščana abo sasłanaja ŭ łahiery ŭ 1930-ja hady.

Zabudova vioski Žyžmy. Fota: Wikimedia Commons

Pieradača Litvie etničnych litoŭskich terytoryj była spraviadlivaj, ale pry hetym Maskva kiravałasia svaimi intaresami. 

Hetak ža dyrektyŭna paśla vajny Biełastockaja vobłaść budzie pieradadziena sa składu Biełaruskaj SSR u skład Polščy. I tam raźbiracca z tym, dzie i kaho tam bolšaść, jak było da vajny ź litoŭcami, asabliva nie buduć — heta zaŭvažna pa biełaruska-polskaj miažy, jakaja byccam namalavanaja pad aficerskuju liniejku.

«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny

PADTRYMAĆ

Čytajcie taksama:

U pašparty Novaj Biełarusi zakrałasia prykraja pamyłka

Polski linhvist: Palaki Vilenščyny dahetul razmaŭlajuć pa-biełarusku

Švied-«miedźviedziroŭščyk»: Pierasiakli miažu ŭ rajonie vystupu, u Minsku aeraport nas vyklikaŭ

«O Jezau hiaras, pahajleki musu!». Cikavy fotafakt z Hierviackaha kaścioła

F. Raŭbič

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj
ananimna i kanfidencyjna?

Клас
46
Панылы сорам
6
Ха-ха
8
Ого
13
Сумна
23
Абуральна
41
0
feafania/adkazać/
16.02.2024
Justas pidručnij Aleksa, nu ŭ Drahičynie i vakolicach taksama nasielnictva maje biełaruskuju śviadomaść. Ja sama pamiataju, jak dzied aburaŭsia, što UPA prychodziła až "da Kobryni".
0
Vład/adkazać/
16.02.2024
[Red. vydalena]
0
Svajak/adkazać/
18.02.2024
Prafiesar Karski ŭ 1903 hodzie rabiŭ dakład dla cara , u jakim byŭ paznačany etničny skład vilenskaj (i nia tolki) hubiernii. Dyk voś 1076435 biełarusaŭ jon tam naličyŭ! Nie viedaju jak jon tam ličyŭ, ale faktam zastajecca toje , što Vilenščyna etnična biełaruskaja ziamla . Nk viedaju što tam pieli letuviskija kamunisty , ale jany ŭsio ž taki damahlisia svajaho nažal .
Pakazać usie kamientary
Kab pakinuć kamientar, kali łaska, aktyvujcie JavaScript u naładach svajho braŭziera
Kab skarystacca kalendarom, kali łaska, aktyvujcie JavaScript u naładach svajho braŭziera
sakavikkrasavikmaj
PNSRČCPTSBND
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930