Znajści
Ałharytmičny łacinski varyjant
10.11.2023 / 19:554RusŁacBieł

U Iraku archieołahi raskapali staražytnuju statuju

Mifałahičnuju istotu asirijskaha pieryjadu, vyrablenuju z kalcytu 2700 hadoŭ tamu, znajšli ŭ staražytnym horadzie Dur-Šarukinie (ciapier Charsabad) na poŭnačy Iraka. Hałava skulptury, skradzienaja dziesiacihodździ tamu kantrabandystam, stała adnym ź simvałaŭ trahičnaha losu kulturnaj spadčyny ŭ rehijonie.

Skulptura šedu, raskrytaja na ruinach horada Dur-Šarukin. Fota: Irakskaj dziaržaŭnaj rady pa staražytnaściach i kulturnaj spadčynie

Dur-Šarukin budavaŭsia ŭ apošnija hady kiravańnia asiryjskaha cara Sarhana II z 713 pa 707 hady da n. e., jon mieŭ stać novaj stalicaj impieryi. Adnak u adnym ź biaskoncych vajennych pachodaŭ cara zabili, i budaŭnictva jahonaj rezidencyi zamaroziłasia. Jahony syn pieranios stalicu ŭ Ninieviju. A ŭ VII stahodździa da n. e. horad byŭ kančatkova razburany midyjskimi vojskami.

Horad-rezidencyja Sarhana II byŭ abniesieny mahutnaj ścianoj z 8 bramami. Statui šedu (łamasu), hroznych i pahardlivych kryłatych bykoŭ z napyšlivymi čałaviečymi tvarami, stajali na varcie kala bram i mieli mahičnuju zaścierahalnuju funkcyju. Piać noh kryłataj pačvary stvarali iluziju ruchu: u zaležnaści ad stanovišča hledača, toj bačyŭ u anfas, što jana nieruchoma staić, abo ŭ profil, što šedu idzie. 

Daśledčyki daŭno viedali pra isnavańnie hetaj skulptury. Jana ŭpieršyniu zhadvajecca ŭ zapisach raskopak XIX stahodździa, kali francuzami byli znojdzieny niekalki anałahičnych skulptur, jakija byli vyviezieny ŭ Jeŭropu. Kamiennyja pačvary z pałaca Sarhana II, kožnaja ź jakich važyć 21 tonu, zachoŭvajucca siońnia ŭ Łuŭry i ŭ Brytanskim muziei. 

Brama № 6 u Dur-Šarukinie, dzie była vyjaŭlenaja skulptura šedu. 

Ale pra skulpturu, jakaja zastałasia ŭ irakskich piaskach, nijakich źviestak nie było, pakul u 1990 hadach irakskija ŭłady nanoŭ nie adkryli jaje. Kompleks bramy (№ 6 na płanie), jakaja raźmiaščałasia z paŭdniova-zachodniaha boku krepaści, pačali daśledavać jašče ŭ 1992 hodzie. Siarod inšaha, była vyjaŭlenaja vielizarnaja statuja kryłataha byka z čałaviečaj hałavoj. Nieŭzabavie, adnak, z-za niestabilnaj situacyi ŭ krainie raboty daviałosia spynić, a pomniki znoŭ zakapali, kab źbierahčy.

Siońnia Dur-Šarukin iznoŭ kapajuć francuzskija i irakskija archieołahi. Archieołah Paskal Baterlin z Univiersiteta Paryž I Panteon-Sarbona adznačyŭ, što nikoli raniej u žyćci nie adkopvaŭ ničoha takoha vialikaha. Skulptura maje pamiery prykładna 3,8 na 3,9 mietra i važyć kala 18 ton.

Hałava šedu, śpiłavanaja i raźbitaja kantrabandystami, u Nacyjanalnym muziei Iraka. Fota: Wikimedia Commons

Uražvaje i zachavanaść staražytnaj skulptury za adzinym vyklučeńniem — adsutničaje hałava. Jaje śpiłavali kantrabandysty praź niekalki hadoŭ paśla vyjaŭleńnia ŭ 1990-ja hady. Kab vyvieźci jaje z krainy, złodziei raźbili jaje na kavałki. Na ščaście, hałava była vyratavana ad vyvazu z krainy i siońnia jana vystaŭlena ŭ Nacyjanalnym muziei Iraka.

Ułady pierapachavali reštki statui, kab abaranić jaje ad rabavańnia i napadaŭ. U 2010-ch hadach miascovyja žychary dapamahali abaraniać skulpturu ad «Isłamskaj dziaržavy», jakaja biaźlitasna vyniščała lubyja staražytnaści, tym bolš jazyčnickich idałaŭ, da jakich mahła daciahnucca. Pa paviedamleńniach miascovych žycharoŭ, 8 sakavika 2015 hoda isłamskija bajeviki častkova razrabavali, častkova źniščyli ruiny horada.

Skulptury kryłatych bykoŭ z čałaviečymi tvarami, vyviezienyja francuzami z Dur-Šarukina ŭ siaredzinie XIX stahodździa, u ekspazicyi paryžskaha Łuŭra. Fota: Wikimedia Commons

Ciapier, kali skulptura znoŭ raskrytaja, navukoŭcy nie pakidajuć nadziei viarnuć hałavu na spradviečnaje miesca, choć kantrabandystami ŭ svoj čas była mocna paškodžana šyja mifičnaj istoty.

«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny

PADTRYMAĆ

Čytajcie taksama:

«Małaja brama budzie vielmi cikavaj i adekvatnaj». Archieołahi padvodziać vyniki sioletnich raskopak na Kreŭskim zamku i strojać płany na nastupny siezon

Pry raskopkach haradzišča na Miency znajšli draŭlanyja kanstrukcyi, jakim moža być bolš za tysiaču hadoŭ

«Niemahčyma pastavić vartaŭnika la kožnaha pomnika». Archieołah raskazaŭ pra niečakanyja znachodki i prablemu čornych kapačoŭ

F. Raŭbič

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj
ananimna i kanfidencyjna?

Клас
26
Панылы сорам
2
Ха-ха
0
Ого
7
Сумна
2
Абуральна
2
5
Kieku/adkazać/
10.11.2023
A astatnija viartać Iraku nichto z zachodnich haspadaroŭ nie źbirajecca, ja pravilna razumieju?
1
Kazik/adkazać/
11.11.2023
Kieku, kab čarhovyja isłamisty ŭsio źniščyli? Ja b nie daviaraŭ miascovym uładam, pakul tudy nie pryjšła cyvilizacyja. I plavać, što heta vyhladaje "nietalerantna"
0
CV/adkazać/
11.11.2023
nievuk, Biełaruskaja encykłapiedyja, tom 14: SArhan Staražytny, akadski car
Pakazać usie kamientary
Kab pakinuć kamientar, kali łaska, aktyvujcie JavaScript u naładach svajho braŭziera
Kab skarystacca kalendarom, kali łaska, aktyvujcie JavaScript u naładach svajho braŭziera
sakavikkrasavikmaj
PNSRČCPTSBND
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930